ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา
 หลังจากการดำเนินงานโดยใช้หลักสูตรการป้องกันการรังแกกัน และหลักสูตรการสร้างวินัยเชิงบวกสำหรับครู โดยเน้นการดำเนินงานภายในโรงเรียนที่ได้จัดทำขึ้นในโครงการวิจัยเพื่อพัฒนารูปแบบแนวทางการป้องกันความรุนแรงต่อเด็กแบบยั่งยืนมาสองปีแล้ว และปรากฏผลเป็นที่น่าพอใจ คือระดับความรุนแรงในรูปของการรังแกกันในระหว่างนักเรียนลดลงอย่างเห็นได้ชัด ประกอบกับในระยะเวลาเดียวกันทีมวิจัยอื่นๆ ภายใต้โครงการเด็ก เยาวชน และครอบครัว ก็ได้ทำการวิจัยในบริบทอื่นๆ ไปพร้อมกัน เช่น ในบริบทของครอบครัว ชุมชน และระบบ      ยุติธรรม เป็นต้น ความรู้และประสบการณ์ที่ได้รับจากชุดโครงการดังกล่าว จึงเป็นประโยชน์ต่อความเข้าใจปัญหาและกำหนดแนวทางป้องกันแก้ไขต่อไปในอนาคตเป็นอย่างยิ่ง

 ผลการวิจัยในปีแรก ซึ่งเป็นการดำเนินงานโครงการป้องกันการรังแกกันและการสร้างวินัยเชิงบวกในโรงเรียนแห่งเดียว เปรียบเทียบกับอีกโรงเรียนหนึ่งที่มีลักษณะคล้ายกัน      ภายหลังจากการดำเนินงานโครงการไปได้ประมาณหนึ่งปีการศึกษา การรังแกกันในรูปแบบต่างๆ มีแนวโน้มลดลงเป็นส่วนใหญ่ แม้ว่าการลดลงนั้นยังไม่มากพอที่จะมีนัยสำคัญทางสถิติ    ก็ตาม และในขณะเดียวกัน ความเปลี่ยนแปลงที่เป็นไปในทางตรงกันข้ามกับความคาดหมาย   ก็คือการรังแกกันในบางรูปแบบมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น คือการล้อเลียนและการขโมยเงินและสิ่งของ และโดยเฉพาะการปล่อยข่าวลือเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ และในขณะเดียวกันการช่วยเหลือจากครูและเพื่อนๆ ซึ่งน่าจะเพิ่มขึ้นจากการรณรงค์ป้องกันการรังแกกัน ก็มีแนวโน้มลดลงด้วย     ซึ่งพอจะอธิบายได้ว่าน่าจะเป็นเพราะในปีแรกยังมีความขลุกขลักและไม่ลงตัวหลายประการทำให้การดำเนินงานไม่เป็นไปอย่างเต็มที่เท่าที่ควรจะเป็น
         ส่วนในด้านทัศนคติและพฤติกรรมการลงโทษของครูนั้น จากการเปรียบเทียบคะแนนของทั้งสองกลุ่มก่อนการดำเนินงานพบว่าไม่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ยกเว้นใน    ข้อเดียว คือ ทัศนคติต่อข้อความที่ว่า “การลงโทษเป็นการปลูกฝังวินัย” ที่กลุ่มทดลองมีความเห็นด้วยสูงกว่ากลุ่มควบคุมมาก แต่หลังจากดำเนินงานไปได้หนึ่งปีการศึกษา พบว่า เกิดความเปลี่ยนแปลงคือ พฤติกรรมการสร้างวินัยโดยใช้การปรับพฤติกรรมของครูในกลุ่มทดลองมี   แนวโน้มสูงกว่ากลุ่มควบคุม การลงโทษโดยใช้ความรุนแรงต่อร่างกายและจิตใจในกลุ่มทดลองอยู่ในระดับต่ำกว่าในกลุ่มควบคุมอย่างเห็นได้ชัด และพฤติกรรมบางประเภทต่ำกว่าอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติคือ การตีด้วยไม้เรียวและการสบประมาทด้วยวาจา ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการดำเนินงานด้านนี้มีผลในการลดความรุนแรงจากครูสู่นักเรียนได้
                  ผลการดำเนินงานในปีที่สอง ผู้วิจัยได้พยายามวิเคราะห์สถานการณ์และนำเอาบทเรียนที่ได้จาก ปีแรกมาใช้ปรับปรุงการทำงานในปีที่สอง และพบว่าการประเมินหลังจากการ    ดำเนินงานในปีที่สองมีผลที่ชัดเจนมากยิ่งขึ้น คือ เมื่อเปรียบเทียบคะแนนจากสองกลุ่มก่อนการดำเนินงานโครงการ จะเห็นว่าทั้งสองกลุ่มถูกเพื่อนรังแกในระดับใกล้เคียงกัน โดยกลุ่มทดลองมีแนวโน้มถูกรังแกมากกว่า สำหรับพฤติกรรมของการถูกรังแกประเภทต่างๆ นั้น พบว่าส่วนใหญ่ใกล้เคียงกัน ยกเว้นสามประเภทที่กลุ่มทดลองอยู่ในระดับต่ำกว่าอย่างมีนัยสำคัญ (p<.01) คือ การถูกขโมยเงินและสิ่งของ การถูกบังคับขู่เข็ญ และการถูก  เยาะเย้ยเรื่องเชื้อชาติเผ่าพันธุ์ ส่วนการช่วยเหลือจากครูและเพื่อนที่ได้รับพบว่า กลุ่มทดลองได้รับความช่วยเหลือในระดับต่ำกว่าอย่างมีนัยสำคัญ (p<.01) ด้วย สำหรับพฤติกรรมการรังแกผู้อื่น พบว่ากลุ่มทดลองอยู่ในระดับต่ำกว่าอย่างมีนัยสำคัญ (p<.01) โดยเฉพาะการล้อเลียนและการทำร้ายร่างกายเพื่อน
                 ภายหลังจากการดำเนินงานโครงการไปได้ประมาณหนึ่งปีการศึกษา พบว่าเฉพาะในกลุ่มทดลองการรังแกกันในรูปแบบต่างๆ มีแนวโน้มลดลงเป็นส่วนใหญ่ โดยมีรายละเอียด คือ การถูกรังแกโดยรวม ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ (p<.05) การถูกล้อเลียนและถูกเยาะเย้ยเรื่อง    เชื้อชาติเผ่าพันธุ์ลดลงอย่างอย่างมีนัยสำคัญ ส่วนการถูกรังแกประเภทอื่นๆ ลดลง    ทั้งหมดทุกประเภท แม้ว่าจะยังไม่ถึงกับมีนัยสำคัญทางสถิติก็ตาม พฤติกรรมการรังแกเพื่อนโดยรวม ลดลงอย่างอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะการล้อเลียนเพื่อน       การเพิกเฉยต่อเพื่อนและการทำร้ายร่างกายเพื่อน

ขอบเขตการศึกษา
  1. ศึกษาสถานการณ์ความรุนแรงต่อเด็กในโรงเรียนนำร่องก่อนการดำเนินงานโดยการสำรวจจากเด็กเองและผู้เกี่ยวข้อง เช่น ครู ผู้ปกครอง โดยใช้เครื่องมือทางการวิจัย เช่น แบบสอบถาม การสัมภาษณ์ เป็นต้น และเมื่อดำเนินงานไปแล้วหนึ่งปีการศึกษา ก็ทำการประเมินซ้ำอีกครั้งเพื่อเปรียบเทียบผล
  2. นำเอาหลักสูตรการฝึกทักษะเพื่อป้องกันพฤติกรรมรุนแรงต่อเด็กที่ได้รับการยอมรับว่ามีประสิทธิภาพสูงและได้มีผู้นำไปใช้อย่างแพร่หลายแล้ว มาปรับปรุงให้เหมาะสมกับบริบทของสังคมไทย    นำออกทดลองใช้และทำการประเมินผลในขั้นต้นก่อนว่ามีประสิทธิภาพจริงหรือไม่ ก่อนที่จะขยายผลให้แพร่หลายต่อไป ซึ่งในการวิจัยในปีที่หนึ่งและสอง ก็ได้มีการนำหลักสูตรดังกล่าวมาทดลองใช้และประเมินผลแล้วขั้นหนึ่ง พบว่ามีผลดีต่อการเปลี่ยนแปลง คือสามารถลดความรุนแรงในโรงเรียนได้ในระดับที่น่าพอใจ
  3. เปิดพื้นที่ให้ผู้ปกครองและชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการดำเนินงานให้มากยิ่งขึ้น
  4.ศึกษา ประเมิน และสรุปผลการดำเนินงาน เพื่อนำไปสู่รูปแบบและแนวทางการให้ความช่วยเหลือเด็กที่ได้รับผลกระทบจากพฤติกรรมรุนแรงในโรงเรียน 

ระเบียบวิธีการวิจัย/แผนการวิจัย
1. นำโปรแกรมหรือหลักสูตรที่ได้สร้างขึ้นและใช้ในโครงการวิจัยในปีที่ผ่านมา คือ    หลักสูตรการ ป้องกันการรังแกกัน และหลักสูตรการสร้างวินัยเชิงบวกสำหรับครู และได้รับการประเมินผลตามหลักการวิจัยแล้วว่ามีประสิทธิภาพ นำออกใช้กับกลุ่มตัวอย่างในโครงการครั้งนี้ และประเมินประสิทธิภาพของหลักสูตร แล้วจึงนำข้อสรุปหรือบทเรียนจากการวิจัยนี้มาเป็นแนวทางเพื่อนำไปขยายผลต่อไป
2.ตัวแปรที่ต้องการวัด คือ พฤติกรรมการรังแกกันในกลุ่มนักเรียน พฤติกรรมรุนแรงต่อเด็กจากครู ทัศนคติและพฤติกรรมก้าวร้าวรุนแรงในนักเรียน ผลกระทบที่เกิดขึ้นจากพฤติกรรมรุนแรง และปัจจัยอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยวิเคราะห์ข้อมูลจากการเปรียบเทียบ pre-test และ post-test ระหว่างกลุ่มตัวอย่าง

ระยะเวลาในการวิจัย
 11 เดือน (ธันวาคม 2550 – ตุลาคม 2551)

ผลที่คาดว่าจะได้รับ
 1. พฤติกรรมรุนแรงต่อเด็ก ในโรงเรียนลดลงอย่างมีนัยสำคัญ
 2. ผลกระทบจากพฤติกรรมรุนแรงของกลุ่มตัวอย่างลดลงอย่างมีนัยสำคัญ
 3. ได้รูปแบบและแนวทางการดำเนินงานเพื่อป้องกันการทารุณกรรมต่อเด็กในโรงเรียนอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน เหมาะสมต่อการนำไปขยายผลต่อไป
 4. ได้รูปแบบและแนวทางการให้ความช่วยเหลือเด็กที่ถูกทารุณกรรมในโรงเรียนที่มี ประสิทธิภาพ เหมาะสมต่อการนำไปขยายผลต่อไป
 5.ได้เอกสารคู่มือสังเคราะห์กลไก กระบวนการ และวิธีการในการป้องกันและแก้ปัญหาความรุนแรงในโรงเรียน
 6. ได้คู่มือหลักสูตรการฝึกอบรม รวม 4 เล่ม เพื่อการเผยแพร่ต่อไป

ผู้รับผิดชอบโครงการ
ผศ.ดร. สมบัติ ตาปัญญา