โครงการพัฒนาระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียนในการป้องกันและแก้ไข
การใช้ความรุนแรงในสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน

เหตุผลและความเป็นมา
สถานการณ์และปัญหาเด็กในสังคมไทยนับวันจะมีความซับซ้อน วิกฤติและ   รุนแรงมากขึ้น เด็กและเยาวชนส่วนหนึ่งได้รับการหลอมหล่อจากบรรยากาศและสภาพแวดล้อมที่ไม่พึงประสงค์ ส่งผลให้เด็กและเยาวชนมีพฤติกรรมเบี่ยงเบน  ล่อแหลมต่อการกระทำผิดกฎหมาย หมิ่นเหม่ต่อศีลธรรมอันดีงาม มีค่านิยมที่ไม่พึงประสงค์ เช่น การมีเพศสัมพันธ์ก่อนวัยอันควร การนิยมซื้อสินค้าราคาแพง การเสพและดื่มของมึนเมา การเที่ยวกลางคืนตามสถาน   เริงรมย์และสถานบันเทิง การมั่วสุมเล่นการพนันและเกมคอมพิวเตอร์ การทะเลาะวิวาท ตลอดจนการใช้ความรุนแรง  แม้แต่เด็กและเยาวชนซึ่งเป็นนักเรียน นักศึกษาในสถานศึกษาของรัฐและ  เอกชนเองก็ยังได้รับอันตรายจากอุบัติเหตุและความไม่ปลอดภัย  ทั้งจากภายในและภายนอก    สถานศึกษา  จนบางครั้งถึงกับเสียชีวิตหรือพิการเป็นจำนวนมากในแต่ละปี  รูปแบบความรุนแรงที่เด็กเยาวชนที่เป็นนักเรียนได้รับ  เช่น

(1) ความรุนแรงจากการใช้กำลัง เช่น เพื่อนนักเรียน   ด้วยกันทำร้ายด้วยกำลังและใช้อาวุธ หรือโดนครูทำโทษเกินขอบเขต

(2) ความรุนแรงจากการใช้วาจาดูหมิ่น เช่น เพื่อนนักเรียนด้วยกันใช้คำพูดเหยียดหยามถึงภูมิหลังของครอบครัวหรือ นำเอาปมด้อยทางร่างกายขึ้นมาล้อเลียนและ

(3) ความรุนแรงในการข่มเหงทางเพศ เช่น      นักเรียนหญิงโดยเพื่อนชายล่วงละเมิดทางเพศ หรือหลอกให้มีเพศสัมพันธ์โดยตนเองไม่ยินยอมด้วย เหล่านี้ เป็นต้น

  ในสหรัฐอเมริกา ปัญหาความปลอดภัยของนักเรียน นักศึกษาซึ่งมีรากฐานมาจากความรุนแรงในสถานศึกษา นับเป็นประเด็นที่เกี่ยวข้องตั้งแต่นักเรียน นักศึกษา ครู พ่อแม่    ผู้บริหารสถานศึกษา  หน่วยงานรัฐบาล และผู้รับผิดชอบในนโยบายทั่วประเทศ การป้องกันความรุนแรงในสถานศึกษา (prevention of violence) จึงถูกกำหนดให้เป็นสิ่งแรกที่สำคัญที่สุดในโรงเรียนของรัฐต้องดำเนินการ (Robert L. Dean and Yang Wang 1:3) สำหรับประเภทของความรุนแรงในสถานศึกษา (types of school violence) นั้น สมาคมคณะกรรมการสถานศึกษาแห่งชาติ (National  School  Board  Associations = NSBA)    ได้ทำการสำรวจในปี ค.ศ.1993 พบว่า 78 เปอร์เซ็นต์ของโรงเรียนในเขตพื้นที่ที่ให้ข้อมูลรายงานว่าเป็นความรุนแรงที่นักเรียนนักศึกษาทำกับนักเรียนนักศึกษาด้วยกันเอง   68  เปอร์เซ็นต์ของรายงานของโรงเรียน เป็นความรุนแรงที่นักเรียนนักศึกษากระทำต่อครู 61 เปอร์เซ็นต์เป็นกรณีนักเรียนนักศึกษา   นำอาวุธมาโรงเรียน 28 เปอร์เซ็นต์เป็นอาชญากรรมทางเชื้อชาติ  24 เปอร์เซ็นต์เป็นการก่ออาชญากรรมที่มีลักษณะเป็นแก๊ง 7 เปอร์เซ็นต์ เป็นกรณีการข่มขืน  (Warner, Weist & Krulak,  1999)

           จากปรากฏการณ์ดังกล่าว แม้จะเป็นกรณีของต่างประเทศ แต่สังคมไทยปฏิเสธ  ไม่ได้ว่า เหตุการณ์ความไม่ปลอดภัยในสถานศึกษาของไทยก็ยังคงมีอยู่ จากตัวเลขเด็กและเยาวชนที่ถูกดำเนินคดีโดยสถานพินิจฯ ทั่วประเทศ สังกัดกรมพินิจเด็กและคุ้มครองเด็กและเยาวชน   ตั้งแต่เดือนมกราคม 2549 ถึงมีนาคม 2549 พบว่า

ลักษณะโครงการ 
เป็นการพัฒนาระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียนในการป้องกันและแก้ไขการใช้ความรุนแรงในสถานศึกษา

กลุ่มเป้าหมายดำเนินการ
ครู นักเรียน ผู้ปกครอง คณะกรรมการสถานศึกษา ชุมชน และผู้ที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ทดลอง 2 แห่ง ได้แก่ แห่งที่ 1 กรุงเทพมหานคร  โรงเรียนบางกะปิ  และแห่งที่ 2  จังหวัดนนทบุรี โรงเรียนวัดเขมาภิรตาราม

วัตถุประสงค์
เพื่อดำเนินการและพัฒนา (R&D, D&R) รูปแบบการใช้ระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียนในการป้องกันและแก้ไขการใช้ความรุนแรงในสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน

ระยะเวลา  1 ธันวาคม 2550 – 31 ตุลาคม 2551

กิจกรรมในการดำเนินงาน 
 1. พัฒนาและส่งเสริมความเข้มแข็งของระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียนที่ผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายมีส่วนร่วมในระบบอย่างจริงจัง โดยเฉพาะการส่งต่อทั้งภายในและภายนอก ซึ่งเป็นขั้น  ที่ 5 ของกระบวนการในระบบพัฒนาให้เกิดการทำงานแบบสหวิชาชีพ ทำให้ ครู นักเรียน       ผู้ปกครอง คณะกรรมการสถานศึกษา ชุมชน และผู้ที่เกี่ยวข้องมีความเข้าใจ ใกล้ชิด และร่วมมือกันดูแลช่วยเหลือนักเรียนให้สามารถพัฒนาตนเองได้อย่างมีประสิทธิภาพ 2. พัฒนาและส่งเสริมองค์ความรู้เกี่ยวกับการป้องกันและแก้ไขการใช้ความรุนแรงในสถานศึกษาให้กับผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายในสถานศึกษาสามารถมีปฏิสัมพันธ์กันโดยปราศจากการใช้ความรุนแรง 3. ส่งเสริมกิจกรรมและสร้างพื้นที่ดีให้กับนักเรียนทุกกลุ่มรวมทั้งเสริมสร้างความเข้มแข็งให้กับ  ครอบครัวเพื่อให้นักเรียนทุกกลุ่มมีโอกาสได้แสดงออกและได้รับการยอมรับในทางที่เหมาะสมรวมทั้งกระชับความสัมพันธ์ภายในครอบครัวเป้าหมาย
1. เชิงปริมาณ
   1.1 ได้สถานศึกษาต้นแบบสามารถใช้เป็นแหล่งเรียนรู้เกี่ยวกับการป้องกันและแก้ไขการใช้ความรุนแรงในสถานศึกษา จำนวน  2 แห่ง ได้แก่ แห่งที่ 1 กรุงเทพมหานคร โรงเรียนบางกะปิ และแห่งที่ 2 จังหวัดนนทบุรี โรงเรียนวัดเขมาภิรตาราม
1.2 ได้เอกสารรายงานผลการทดลองและพัฒนารูปแบบการใช้ระบบการดูแล       ช่วยเหลือนักเรียนในการป้องกันและแก้ไขการใช้ความรุนแรงในสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน
2. เชิงคุณภาพ       
   ครู นักเรียน ผู้ปกครอง คณะกรรมการสถานศึกษา และชุมชน ในพื้นที่เป้าหมายได้รับความรู้ความเข้าใจและสามารถจัดการแก้ไขการใช้ความรุนแรงในสถานศึกษาผู้รับผิดชอบโครงการ
1. นายชาคริต  ภวังคนันท์    หัวหน้าโครงการ
2. ดร.ประพัฒน์พงศ์   เสนาฤทธิ์  ที่ปรึกษา